Soera 16:66 luidt (samengevat):
“Voorwaar, in het vee is voor jullie een les. Wij geven jullie te drinken uit wat in hun buik is, tussen mest en bloed: zuivere melk, aangenaam voor de drinkers.”
Als dit letterlijk wordt uitgelegd, gebeurt er het volgende.
In de premoderne biologie werd het lichaam niet begrepen via circulatie, klieren en biochemie, maar via mengprocessen. Men dacht dat voedsel in de buik werd omgezet en dat daaruit verschillende stoffen “ontstonden”: mest, bloed, melk. De buik (Arabisch: baṭn) was geen technisch afgebakend orgaan, maar een algemene binnenruimte waar transformatie plaatsvond.
Binnen dát wereldbeeld is de uitspraak coherent:
– voedsel komt binnen
– het lichaam “scheidt” verschillende substanties
– melk verschijnt als een zuiver product te midden van onzuiverheid
Dat is poëtisch-biologisch denken, geen anatomie.
Maar letterlijk genomen in moderne zin is de bewering onjuist. Melk komt niet uit de buik en ontstaat niet “tussen mest en bloed”. In werkelijkheid:
– melk wordt geproduceerd in de uier
– uit melkklieren
– via hormonen (prolactine, oxytocine)
– met voedingsstoffen die via het bloed worden aangevoerd
– zonder enig fysiek “tussenin” met mest
Er is geen locatie waar melk zich letterlijk tussen feces en bloed bevindt. Dat beeld bestaat alleen zolang men geen kennis heeft van circulatie, endocrinologie en celbiologie.
Daarom staan er maar drie opties open:
- Letterlijk-biologisch
→ dan is het feitelijk onjuist - Contextueel-historisch
→ dan weerspiegelt het het wereldbeeld van de 7e eeuw - Puur beeldspraak
→ dan zegt het niets over biologie
Wat ook niet houdbaar is, is deze tekst tegelijk presenteren als
letterlijke waarheid én tijdloze wetenschappelijke kennis.
Kort gezegd:
dit vers laat zien hoe men dacht dat lichamen werkten, niet hoe ze daadwerkelijk werken. Als ontsnapping kan men zeggen dat het beeldspraak is. Maar dat wordt problematisch zodra het als natuurkundige precisie wordt verdedigd.
Of scherper:
melk komt niet uit de buik van de koe, maar uit het wereldbeeld van haar tijd.