32:7 ”Hij die alles wat Hij geschapen heeft, volmaakt heeft gemaakt en de mens uit klei heeft geschapen.”
“Hij die alles volmaakt heeft gemaakt.” Werkelijk? Dan moeten we concluderen dat parasieten die kinderen blind maken volmaakt zijn. Dat genetische ziekten volmaakt zijn. Dat aardbevingen die steden verwoesten, volmaakt zijn. Dat de menselijke neiging tot wreedheid, marteling en zelfvernietiging volmaakt is. Het woord ‘volmaakt’ verliest elke betekenis wanneer het zonder onderscheid over de gehele werkelijkheid wordt uitgesproken.
En dan: de mens uit klei geschapen. Een oud, mythisch beeld dat pretendeert natuurverklaring te zijn. Het is een pre-wetenschappelijke intuïtie, geen biologie. Het vervangt onderzoek door autoriteit en verwart symboliek met kosmologie. In plaats van te vragen hoe leven zich ontwikkelde, verklaart het simpelweg dat het zo is omdat het zo gezegd is.
Maar het grootste probleem zit in het eerste deel. Als alles volmaakt is zoals het is geschapen, dan is elk defect onderdeel van het ontwerp. Elke mislukking is intentioneel. Elke gruwel is esthetisch goedgekeurd. De verantwoordelijkheid verschuift van menselijke keuzes naar een architect die zijn ontwerp al perfect noemde.
Dit vers is geen nederige reflectie; het is een kosmische zelfcompliment. Het verklaart de wereld perfect en sluit daarmee kritiek uit. Want als het al volmaakt is, dan is elk protest tegen lijden, onrecht of gebrekkigheid uiteindelijk protest tegen de ontwerper zelf.
Dat is geen verklaring van de werkelijkheid; het is een immunisering tegen vragen.
Wanneer een tekst beweert dat alles wat geschapen is volmaakt is, dan wordt elke tekortkoming in de werkelijkheid moreel geneutraliseerd. Ziekte, onderdrukking, ongelijkheid en wreedheid worden geen problemen om op te lossen, maar onderdelen van een perfect ontwerp. Dat idee ontmoedigt kritisch denken en morele verontwaardiging, want wie zijn wij om een “volmaakt” plan ter discussie te stellen?
En wanneer de mens uit klei wordt voorgesteld als directe schepping, dan wordt nieuwsgierigheid vervangen door gehoorzaamheid. Het nodigt niet uit tot onderzoek, maar tot acceptatie. Het zegt impliciet: dit is het verhaal, stel geen vragen over alternatieven.
Het gevaar van zulke uitspraken zit niet in de poëzie, maar in de mentaliteit die ze kunnen versterken. Als alles perfect is zoals het is ontworpen, dan wordt hervorming ondergeschikt aan onderwerping. Dan wordt lijden gerationaliseerd in plaats van bestreden. Dan wordt kritiek op sociale of religieuze structuren gezien als kritiek op het ontwerp zelf.
Een samenleving die gelooft dat haar fundament volmaakt is, heeft weinig ruimte voor zelfcorrectie. En zonder zelfcorrectie stagneert zij — moreel, intellectueel en politiek.
De claim dat de mens “uit klei geschapen” is, is geen feit maar een mythische oorsprongsformule. Ze doet drie dingen tegelijk: ze reduceert de mens tot materie, verheft die materie tot doelbewuste creatie, en sluit daarmee elke natuurlijke verklaring buiten. Het probleem is niet poëtische beeldspraak — het probleem is wanneer het als kosmische waarheid wordt gepresenteerd.
Biologisch gezien is de mens het resultaat van een langdurig evolutionair proces, genetische variatie en natuurlijke selectie. Er is geen moment waarop een klomp klei plotseling tot bewustzijn werd gekneed. Chemisch klopt het dat ons lichaam bestaat uit aardse elementen — koolstof, zuurstof, stikstof, mineralen — maar dat is iets totaal anders dan “geboetseerd worden uit klei”. Dat is metaforische taal die later als letterlijke oorsprong wordt verdedigd.
Filosofisch schuurt de claim ook. Als alles “volmaakt” geschapen is, dan omvat die volmaaktheid ook genetische afwijkingen, kindersterfte, degeneratieve ziekten en psychische stoornissen. Een ontwerp dat zowel perfectie als structurele kwetsbaarheid produceert, ondergraaft het woord “volmaakt”. Of het woord verliest zijn betekenis, of de realiteit spreekt het tegen.
Kort gezegd: “uit klei geschapen” is symboliek die pas problematisch wordt wanneer ze wetenschap moet vervangen. Als metafoor voor nederigheid is ze onschuldig. Als letterlijke ontstaansgeschiedenis is ze onhoudbaar.