Soera: 54:53. ”En alles wat gebeurt, klein en groot, staat
vooraf beschreven”. (in het boek Al-Lauh Al-Mahfuz ].
Als we dit vers zonder omwegen benaderen, dan is de implicatie radicaal: alles wat gebeurt — klein en groot — is vooraf vastgelegd. Niet slechts de grote gebeurtenissen, maar elke gedachte, elke misstap, elke misdaad. Het universum is geen open veld van mogelijkheden; het is een archief dat zich uitrolt.
Soera 54:53 plaatst de werkelijkheid in een kosmisch register, Al-Lauh Al-Mahfuz, waar het script al compleet is. Dat betekent dat vrijheid, zoals wij die intuïtief begrijpen, geen oorsprong heeft in de mens. Wij spelen een rol die reeds genoteerd is.
En toch worden wij geoordeeld.
Hier ontstaat het fundamentele probleem. Als elke handeling al geschreven stond voordat wij bestonden, dan is morele verantwoordelijkheid een toneelstuk. Straf en beloning worden dan geen reactie op vrije keuzes, maar de uitvoering van een reeds vastgestelde uitkomst. De rechter en de auteur zijn één en dezelfde.
Men kan niet tegelijkertijd zeggen:
“U koos dit vrijelijk,”
en:
“Het stond al onherroepelijk vast.”
Als zelfs de kleinste daad vooraf is vastgelegd, dan is berouw slechts het uitvoeren van berouw, gehoorzaamheid slechts het uitvoeren van gehoorzaamheid, rebellie slechts het uitvoeren van rebellie. Het hele morele drama verliest zijn authenticiteit. Het is een voorgelezen vonnis over een leven dat nooit echt open lag.
Wat resteert is een theologie van totale controle. Een universum waarin niets ontsnapt aan het plan, maar waarin de mens toch volledig aansprakelijk blijft voor het plan dat hij niet geschreven heeft.
Dat is geen verheven mysterie.
Dat is totale voorbeschikking die zich voordoet als rechtvaardigheid.
Aforismen
“Een test voor acteurs die nooit het script in handen hebben gehad.”
“Beoordeeld voor keuzes die ze nooit mochten maken.”
“Een toneelstuk waarin het einde zichzelf schrijft, maar de cast de schuld krijgt.”
“Goddelijk examen: antwoorden vooraf geschreven, straffen onvermijdelijk.”
“Figuranten toegejuicht of veroordeeld voor regels die ze nooit hebben geschreven.”
“Het leven is een test; de vragen, de antwoorden, alles bepaald door de toneelschrijver.”
“Het toneel is klaar, de plot vastgelegd, maar mensen worden verantwoordelijk gehouden.”