Soera 81:1-14 zegt: ”En Wanneer de zon wordt omhuld, En wanneer de sterren dof worden, En wanneer de bergen verdwijnen, En wanneer de zeeën worden geledigd, En wanneer de mensen worden verenigd, En wanneer de Hemel wordt opengelegd, En wanneer de hel wordt ontstoken, En wanneer het paradijs nabij wordt gebracht, Dan zal ieder ziel weten wat zij heeft voorbereid”.
Het is apocalyptische poëzie. Het is geen verslag, maar dreigende beeldspraak. De functie is morele urgentie creëren, geen fysica uitleggen. Maar zodra men dit letterlijk neemt, ontstaan er problemen die niet klein zijn, maar fundamenteel.
Als hemel en hel “worden nadergebracht” en “ontstoken”, dan bestaan zij blijkbaar al. Dat impliceert een wachtruimte voor de doden. Een tussenfase. Een kosmische opslagplaats voor bewustzijn. En inderdaad: dat betekent dat er volgens dit model miljarden mensen zijn die al millennia wachten. Sommigen — als men de menselijke geschiedenis serieus neemt — tienduizenden, wellicht honderdduizenden jaren.
Wat doen zij daar? Denken zij? Voelen zij? Weten zij hoeveel tijd verstrijkt? Of bestaat tijd daar niet? Als tijd daar niet bestaat, wat betekent “wachten” dan nog? Als tijd daar wél bestaat, hoe is een rechtvaardig oordeel verenigbaar met tienduizenden jaren uitstel?
En belangrijker: Waarom zou een almachtig wezen een dergelijk logistiek systeem nodig hebben? Waarom geen onmiddellijk oordeel bij overlijden? Waarom een kosmische vertraging van onbekende duur? De tekst wekt urgentie — “dan zal iedere ziel weten” — maar de chronologie erachter is vaag. En die vaagheid is geen toeval. Ze is functioneel. Ze voorkomt toetsing. Verder is er een historisch probleem.
Als er mensen 200.000 jaar geleden leefden en stierven — zonder kennis van deze openbaring — op basis waarvan worden zij beoordeeld? Volgens welke maatstaf? Welke informatie hadden zij? Welke boodschap bereikten zij? Een rechtvaardig oordeel vereist gelijke toegang tot informatie. Dat is hier onmogelijk. En dan het laatste punt: Er is geen enkel empirisch bewijs voor het bestaan van een tussenfase, een hel die reeds “ontstoken” is, of een paradijs dat reeds “nabijgebracht” wordt. Het is een systeem dat volledig binnen de tekst bestaat. Het is zelfverwijzend. Het kan niet worden geverifieerd, alleen geloofd. Dat is de kern.
Het scenario is groots. Het is retorisch krachtig. Het is existentieel intimiderend. Maar zodra men het letterlijk analyseert, blijkt het afhankelijk van aannames die niet controleerbaar zijn en vragen oproepen die onbeantwoord blijven.
Een kosmisch drama is indrukwekkend. Maar indrukwekkend is geen bewijs.
De Administratie van de Eindtijd
Soera 81 presenteert een reeks verzen die bulderen van kosmisch spektakel: de zon wordt omhuld, de sterren doven uit, bergen verdwijnen als decorstukken, zeeën worden leeggegoten, de hel wordt ontstoken en het paradijs naar voren geschoven alsof het gordijn van een immens theater wordt geopend. Indrukwekkend. Zeer cinematografisch. Maar zodra men het drama uit de rook en de bliksem tilt en het onder een helder licht plaatst, blijft er een administratief probleem over dat geen enkele donderwolk kan maskeren.
Als hemel en hel reeds bestaan — ontstoken, voorbereid, nabijgebracht — dan bevinden zich daar, naar men beweert, miljarden zielen. Sommigen sinds de oudheid. Sommigen sinds het paleolithicum. Sommigen sinds een tijd waarin geen enkel mens ook maar een idee had van deze openbaring, deze waarschuwing, deze dreiging. Wat doen zij daar precies? Zitten zij in een kosmische wachtruimte? In een metafysische opslag? Wachten zij — bewust — op een collectief moment van oordeel? Of verkeren zij in een toestand buiten de tijd? Indien buiten de tijd, wat betekent “wachten” dan nog? Indien binnen de tijd, hoe kan uitstel van tienduizenden jaren worden verenigd met een rechtvaardig oordeel?
Een rechtvaardig systeem straft niet willekeurig en stelt niet eindeloos uit. Het vereist proportie, transparantie, en gelijke toegang tot informatie. Maar in dit model zijn generaties gestorven zonder kennis van de vermeende boodschap. Worden zij beoordeeld op een tekst die hen nooit bereikte? Of op een intuïtief kompas waarvan niemand exact kan definiëren hoe het wordt gemeten? Men kan dit oplossen door te zeggen: God weet het beter. Dat is geen antwoord. Dat is een beëindiging van het gesprek.
Er is bovendien iets eigenaardigs aan een almachtige entiteit die een eschatologisch logistiek systeem nodig heeft — complete met wachttijd, verzameling, publieke ontbranding en theatrale onthulling. Almacht vereist geen proces. Almacht vereist geen wachtrij. Almacht heeft geen behoefte aan een apocalyptische massabijeenkomst om gerechtigheid te implementeren. Dit klinkt minder als goddelijke noodzakelijkheid en meer als menselijke dramaturgie. En dat is het punt dat men liever niet hoort.
Apocalyptische taal is ontworpen om te imponeren, niet om te verklaren. Zij werkt op de verbeelding. Zij spreekt in beelden van vuur en instorting. Maar zodra men vraagt naar consistentie, naar proportionaliteit, naar morele coherentie — dan verschuift men van poëzie naar probleem. En het probleem blijft staan: Een systeem dat miljarden zielen opslaat in afwachting van een kosmisch slotakkoord, dat mensen beoordeelt op openbaringen die zij nooit ontvingen, dat dreiging presenteert als morele orde — is niet overtuigend omdat het groots is. Het is slechts groots. En grootse beeldspraak is nog geen bewijs van waarheid.
Ik heb niets tegen poëzie. Ik heb alles tegen het verwarren van poëzie met werkelijkheid.